تمیزترین شهرهای دنیا: راهنمای زندگی - بانیما

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

معیارهای انتخاب تمیزترین شهرها

انتخاب تمیزترین شهرها بر اساس مجموعه‌ای از معیارها و شاخص‌های زیست‌محیطی صورت می‌گیرد. این معیارها معمولاً توسط سازمان‌های بین‌المللی، مؤسسات تحقیقاتی و مجلات معتبر جهانی ارزیابی می‌شوند. برخی از مهم‌ترین این شاخص‌ها عبارتند از:

• کیفیت هوا: میزان آلاینده‌هایی مانند ذرات معلق (PM2.5 و PM10)، دی‌اکسید نیتروژن و ازن در هوا.
• مدیریت پسماند: کارایی سیستم‌های جمع‌آوری، بازیافت، تفکیک و دفع زباله و حرکت به سوی اقتصاد چرخشی. این شامل شاخص‌هایی مانند درصد بازیافت و میزان دفن زباله است.
• کیفیت آب و فاضلاب: سیستم‌های تصفیه آب آشامیدنی و مدیریت فاضلاب شهری.
• فضای سبز: سرانه فضای سبز، پارک‌ها، باغ‌های عمودی و مناطق حفاظت‌شده شهری.
• حمل و نقل عمومی: توسعه و کارایی سیستم‌های حمل و نقل عمومی پاک و دوستدار محیط زیست.
• تلاش برای پایداری: سیاست‌ها و برنامه‌های بلندمدت برای کاهش انتشار کربن و حرکت به سوی انرژی‌های تجدیدپذیر.

معرفی شهرهای پیشرو در پاکیزگی

بر اساس رتبه‌بندی‌های مختلف، شهرهای متعددی در سراسر جهان به دلیل پاکیزگی و کیفیت بالای محیط زیست خود شهرت دارند. در ادامه به معرفی برخی از برجسته‌ترین این شهرها می‌پردازیم.

استکهلم، سوئد

پایتخت سوئد به لطف اجرای "انقلاب بازیافت"، به یکی از پاک‌ترین شهرهای جهان تبدیل شده است. این شهر موفق شده بیش از 99٪ از زباله‌های خانگی خود را بازیافت یا به انرژی تبدیل کند و کمتر از 1٪ آن را به محل دفن بفرستد.

• انقلاب بازیافت و اقتصاد چرخشی: سیستم مدیریت پسماند سوئد بر یک هرم اولویت‌بندی استوار است: پیشگیری، استفاده مجدد، بازیافت مواد، بازیافت بیولوژیکی (کمپوست و بیوگاز) و در نهایت، بازیابی انرژی.
• زیرساخت جمع‌آوری پنوماتیک (AWCS): در بخش‌های وسیعی از شهر، یک شبکه لوله‌کشی زیرزمینی زباله‌های تفکیک‌شده را با مکش هوا و با سرعت 70 کیلومتر بر ساعت به ایستگاه‌های مرکزی منتقل می‌کند. این سیستم نیاز به تردد کامیون‌های حمل زباله را از بین برده و به کاهش ترافیک، آلودگی هوا و صدا کمک شایانی کرده است.
• تبدیل زباله به انرژی: حدود نیمی از زباله‌های خانگی در نیروگاه‌های پیشرفته سوزانده شده و برای تولید برق و گرمایش شهری استفاده می‌شوند. این سیستم به قدری کارآمد است که سوئد برای تأمین سوخت این نیروگاه‌ها از کشورهای دیگر زباله وارد می‌کند.
• هدف‌گذاری حذف سوخت فسیلی: استکهلم، به عنوان اولین "پایتخت سبز اروپا" در سال 2010، قصد دارد تا سال 2040 به شهری کاملاً بدون سوخت فسیلی تبدیل شود.

کپنهاگ، دانمارک

پایتخت دانمارک اغلب در صدر فهرست تمیزترین شهرهای جهان قرار می‌گیرد و قصد دارد تا سال 2025 به اولین پایتخت کربن-خنثی جهان تبدیل شود.

• فرهنگ دوچرخه‌سواری: کپنهاگ با ایجاد بیش از 400 کیلومتر مسیر دوچرخه‌سواری، به "پایتخت دوچرخه‌سواری اروپا" شهرت یافته است. هدف این شهر رساندن سهم سفرهای پیاده، با دوچرخه یا حمل‌ونقل عمومی به 75٪ است.
• تبدیل پسماند به انرژی: نیروگاه پیشرفته "کپن‌هیل" (CopenHill)، سالانه هزاران تن زباله را به برق و گرمایش برای هزاران خانه تبدیل می‌کند و حتی به یک جاذبه توریستی با پیست اسکی روی سقفش تبدیل شده است.
• مشارکت شهروندی و گردشگری: این شهر با راه‌اندازی وب‌سایتی، سرنوشت زباله‌های بازیافتی را به شهروندان نشان می‌دهد. همچنین در طرحی آزمایشی، به گردشگرانی که در جمع‌آوری زباله مشارکت کنند، غذای رایگان و بلیت بازدید از جاذبه‌ها اهدا می‌شود.

سنگاپور

این دولت-شهر آسیایی به دلیل قوانین سختگیرانه و فضای سبز شهری گسترده، لقب "شهر باغ" را به خود اختصاص داده و استراتژی "سرزمین بدون پسماند" را دنبال می‌کند.

• قوانین سختگیرانه و نظارت هوشمند: جریمه‌های سنگین (تا 300 دلار) برای ریختن زباله، که با دوربین‌های مداربسته اعمال می‌شود، به حفظ پاکیزگی معابر کمک کرده است.
• فضای سبز عمودی: سنگاپور با ایجاد باغ‌های عمودی و فضاهای سبز بر روی ساختمان‌ها، با کمبود زمین مقابله کرده و به بهبود کیفیت هوا کمک می‌کند.
• سیستم جمع‌آوری پسماند پنوماتیک (PWCS): مشابه استکهلم، در مناطق مسکونی جدید، شبکه‌ای از لوله‌های زیرزمینی زباله‌ها را با خلاء به یک نقطه مرکزی منتقل می‌کند.
• چالش‌ها و آموزش: با وجود این تلاش‌ها، حدود 40٪ از محتویات سطل‌های بازیافت به دلیل تفکیک نادرست، آلوده و غیرقابل استفاده است که نشان‌دهنده نیاز به آموزش بیشتر شهروندان است. به همین منظور، راهنماهای بازیافت به 15 زبان مختلف تهیه شده است.

هلسینکی، فنلاند

پایتخت فنلاند با ترکیبی از طراحی شهری هوشمندانه و احترام عمیق به طبیعت، محیطی پاک و دلپذیر را برای ساکنان خود فراهم کرده است.

• کاهش انتشار کربن: هلسینکی برنامه‌های جاه‌طلبانه‌ای برای رسیدن به کربن خنثی تا سال 2035 دارد.
• حمل و نقل عمومی کارآمد: طراحی خیابان‌های عریض و سرمایه‌گذاری گسترده در سیستم حمل‌ونقل عمومی کارآمد، به کاهش ترافیک و مصرف سوخت کمک کرده است.

کلگری، کانادا

این شهر کانادایی به طور مداوم در لیست تمیزترین شهرهای جهان حضور دارد و این جایگاه را مدیون استراتژی‌های جامع در مدیریت پسماند و آب است.

• استراتژی جامع مدیریت پسماند "Too Good to Waste":

  • کلگری با هدف انحراف 70 درصد از کل زباله‌ها از محل‌های دفن تا سال 2025، استراتژی استانی "حیف است هدر رود" را پیاده‌سازی کرده است. ارکان اصلی این استراتژی، سیستم تفکیک زباله از مبدأ با سه سطل رنگی است:
    • سطل سبز (Green Cart): برای کمپوست کردن پسماندهای آلی (باقیمانده غذا، ضایعات باغ) که از سال 2017 اجرا شد. این برنامه به تنهایی حجم زباله‌های دفنی خانوارها را تا 46٪ کاهش داد. پسماندها در بزرگترین مرکز کمپوست کانادا به کمپوست باکیفیت تبدیل می‌شوند.
    • سطل آبی (Blue Cart): برای بازیافت موادی مانند کاغذ، پلاستیک و فلزات که با مشارکت 95 درصدی شهروندان همراه است. این برنامه سالانه جان یک میلیون درخت را نجات می‌دهد.
    • سطل سیاه (Black Cart): تنها برای پسماندهای غیرقابل بازیافت و کمپوست. به لطف دو برنامه دیگر، حجم این زباله‌ها تقریباً نصف شده است.
  • نتایج: این برنامه‌ها باعث شده میزان زباله دفنی سرانه از 712 کیلوگرم در سال 2008 به 368 کیلوگرم در سال 2017 کاهش یابد.

• مدیریت پیشرفته آب و فاضلاب:

  • کلگری برای تأمین آب بیش از 1.3 میلیون نفر به رودخانه‌های "بو" و "البو" وابسته است و حفاظت از آن‌ها اولویت بالایی دارد.
  • فناوری‌های کلیدی تصفیه: سه تصفیه‌خانه اصلی شهر از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند تصفیه بیولوژیکی مواد مغذی (BNR) برای حذف فسفر و نیتروژن و جلوگیری از آسیب به اکوسیستم رودخانه استفاده می‌کنند.
  • تولید انرژی از بیوگاز: در تصفیه‌خانه بانی‌بروک، گاز متان حاصل از لجن فاضلاب برای تولید برق و حرارت استفاده می‌شود که انتشار گازهای گلخانه‌ای را به میزان حذف 5600 خودرو کاهش داده است.
  • تحقیق و توسعه: مرکز تحقیقاتی ACWA در تصفیه‌خانه پاین‌کریک، فناوری‌های نوین تصفیه آب مانند اولترافیلتراسیون و اسمز معکوس را آزمایش می‌کند.

• مشارکت شهروندی:

  • برنامه‌های آموزشی مانند "YardSmart" شهروندان را به باغبانی کم‌مصرف تشویق می‌کند.
  • اپلیکیشن "Too Good to Go" به کاهش هدررفت مواد غذایی کمک می‌کند.
  • این تلاش‌ها، محصول فرهنگ مسئولیت‌پذیری مدنی، قوانین سخت‌گیرانه و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پایدار است.

ریکیاویک، ایسلند

پایتخت ایسلند از موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود برای تبدیل شدن به یکی از پایدارترین شهرهای جهان بهره برده است.

• انرژی زمین‌گرمایی: تقریباً تمام نیاز شهر به گرما و برق از طریق منابع انرژی زمین‌گرمایی و هیدروالکتریک تأمین می‌شود که آلودگی هوا را به حداقل رسانده است.
• آموزش زیست‌محیطی: تاکید بر آموزش مسائل زیست‌محیطی از سنین پایین، فرهنگی از مسئولیت‌پذیری در قبال محیط زیست را در میان شهروندان ایجاد کرده است.

چالش‌های پیش روی شهرهای پاک

با وجود موفقیت‌های چشمگیر، این شهرها برای حفظ استانداردهای بالای خود با چالش‌های پیچیده‌ای روبرو هستند:

• افزایش جمعیت و شهرنشینی: رشد سریع جمعیت فشار مضاعفی بر زیرساخت‌ها، منابع طبیعی و سیستم‌های مدیریت پسماند وارد می‌کند.
• مصرف‌گرایی و مدیریت پسماند: فرهنگ مصرف‌گرایی مدرن، حجم عظیمی از پسماند تولید می‌کند که مدیریت آن حتی برای پاک‌ترین شهرها نیز یک چالش است.
• افزایش گردشگری: هجوم گردشگران انبوه می‌تواند با افزایش تولید زباله و فشار بر منابع، تأثیرات منفی زیست‌محیطی داشته باشد.
• تأمین مالی پروژه‌های پایدار: اجرای پروژه‌های بزرگ نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان است که تأمین آن برای شهرداری‌ها دشوار است.

نقش فناوری و استراتژی‌های نوین در دستیابی به پاکیزگی

شهرهای پیشرو برای غلبه بر این چالش‌ها، از فناوری‌های نوینی مانند هوش مصنوعی (AI) و اینترنت اشیاء (IoT) در کنار استراتژی‌های مدیریتی جامع بهره می‌برند.

مدیریت هوشمند پسماند و اقتصاد چرخشی

• سیستم‌های جمع‌آوری خودکار: سیستم‌های جمع‌آوری پنوماتیک (AWCS/PWCS) در استکهلم و سنگاپور با حذف کامیون‌های زباله، آلودگی و ترافیک را کاهش می‌دهند.
• کارخانه‌های بازیافت هوشمند: کارخانه "Site Zero" در سوئد با استفاده از هوش مصنوعی و سنسورهای مادون قرمز، 12 نوع پلاستیک را با دقت بالا تفکیک می‌کند.
• اقتصاد چرخشی و پسماند صفر: شهرهایی مانند استکهلم با پیاده‌سازی اقتصاد چرخشی، بیش از 99٪ پسماندهای خود را بازیافت یا مجدداً استفاده می‌کنند.
• مشوق‌های مالی و فرهنگی:
  • سیستم "پانت" (Pant) در سوئد به شهروندان در ازای بازگرداندن بطری و قوطی پول پرداخت می‌کند.
  • ایده‌های خلاقانه مانند پخش موسیقی از سطل‌های زباله در استکهلم، فرآیند بازیافت را جذاب‌تر می‌کند.
  • سیستم "پرداخت به ازای تولید زباله" (Pay-As-You-Throw) در کره جنوبی و سانفرانسیسکو، شهروندان را به کاهش تولید پسماند تشویق می‌کند.

پایش و کاهش آلودگی هوا

• پایش و پیش‌بینی دقیق: هوش مصنوعی با تحلیل داده‌های حسگرها و ماهواره‌ها، نقشه‌های دقیقی از آلودگی هوا تهیه می‌کند.
• شناسایی منابع آلاینده: AI می‌تواند منابع اصلی تولید آلاینده‌ها را با دقت بالا شناسایی کند.
• توسعه فضاهای سبز: ایجاد پارک‌های شهری، باغ‌های عمودی و بام‌های سبز نقش مهمی در جذب آلاینده‌ها دارد. پروژه Air View گوگل با استفاده از خودروهای مجهز به حسگر، نقشه‌های دقیقی از آلودگی هوا در سطح خیابان‌ها تهیه کرده است.

بهینه‌سازی حمل‌ونقل و مصرف انرژی

• مدیریت هوشمند ترافیک: هوش مصنوعی با تحلیل داده‌های لحظه‌ای، زمان‌بندی چراغ‌های راهنمایی را به صورت پویا تنظیم می‌کند. شهرهای جاکارتا و استانبول با این روش تراکم ترافیک را کاهش داده‌اند.
• حمل و نقل پاک: کامیون‌های حمل زباله در استکهلم اغلب با بیوگاز تولید شده از پسماند یا برق کار می‌کنند.

عوامل کلیدی موفقیت و راهکارهای آینده

موفقیت در این مسیر نیازمند ترکیبی از عوامل است:

• اراده سیاسی و برنامه‌ریزی بلندمدت: رهبران شهری با تعیین اهداف جاه‌طلبانه مانند "شهر بدون سوخت فسیلی" در استکهلم تا سال 2040، نقشی حیاتی ایفا می‌کنند.
• مشارکت شهروندان و فرهنگ‌سازی: آموزش مداوم و کمپین‌های تبلیغاتی، فرهنگ مسئولیت‌پذیری را تقویت می‌کند. در دسترس بودن ایستگاه‌های بازیافت (حداکثر فاصله 300 متری در استکهلم) مشارکت را تسهیل می‌کند.
• سرمایه‌گذاری در فناوری و زیرساخت‌های سبز: استفاده از فناوری‌های نوین مانند کارخانه‌های بازیافت هوشمند و سیستم‌های جمع‌آوری خودکار، زیربنای یک شهر پاک مدرن را تشکیل می‌دهد.
• راهکارهای نوین تأمین مالی: استفاده از ابزارهایی مانند مشارکت عمومی-خصوصی (PPP)، اوراق قرضه سبز (Green Bonds) و حمایت مالی از شرکت‌های نوآور در سنگاپور، به تأمین مالی پروژه‌های بزرگ زیست‌محیطی کمک می‌کند.

خلاصه

تمیزترین شهرهای جهان مانند استکهلم، کپنهاگ، سنگاپور و کلگری، موفقیت خود را مدیون ترکیبی از اراده سیاسی، مشارکت شهروندان، قوانین کارآمد و سرمایه‌گذاری هوشمندانه در فناوری‌های نوین هستند. این شهرها با وجود مواجهه با چالش‌های مداومی نظیر رشد جمعیت و مصرف‌گرایی ، با به کارگیری استراتژی‌های پیشرو به الگوهایی جهانی تبدیل شده‌اند. راهکارهای کلیدی آن‌ها شامل پیاده‌سازی اقتصاد چرخشی و هدف "پسماند صفر" است که در استکهلم به بازیافت یا بازیابی انرژی بیش از 99٪ زباله‌ها منجر شده است. کلگری نیز با برنامه "Too Good to Waste" و سیستم تفکیک سه‌گانه پسماند، توانسته زباله سرانه ارسالی به مدفن را به نصف کاهش دهد. این شهرها از فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند نیروگاه‌های تبدیل زباله به انرژی (کپن‌هیل در کپنهاگ) ، سیستم‌های جمع‌آوری پسماند پنوماتیک (استکهلم و سنگاپور) ، کارخانه‌های بازیافت هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی (سوئد) و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب پیشرفته با قابلیت تولید انرژی از بیوگاز (کلگری) بهره می‌برند. علاوه بر این، آن‌ها با برنامه‌های خلاقانه تشویقی و فرهنگی مانند سیستم "پانت" در سوئد ، پاداش به گردشگران در کپنهاگ و قوانین سختگیرانه در سنگاپور ، مشارکت شهروندان را جلب می‌کنند. تجربیات این شهرها نشان می‌دهد که با یکپارچه‌سازی فناوری، سیاست‌گذاری و مشارکت اجتماعی، می‌توان به سوی آینده‌ای پایدارتر و شهرهایی پاک‌تر و سالم‌تر برای همگان حرکت کرد.